patrice-lumumba

Najsłynniejszą ofiarą działalno­ści tajnych służb Sir Francisa Walsinghama była królowa Szkocji Maria Stuart, zmuszona w 1567 r. do abdykacji na rzecz małoletniego syna Jakuba VI. W następnym roku, gdy powsta­nie, które miało przywrócić ją na tron, zakończyło się klęską, Maria postanowiła szukać schronienia w Anglii pod opieką kuzynki Elż­biety I. Samotna i bezdzietna kró­lowa Anglii uznała Marię za groź­ną rywalkę i uwięziła ją. 18 lat póź­niej pozostającą wciąż w niewoli Marię oskarżono o uczestnictwo w spisku na życie Elżbiety i zamiar zastąpienia jej na tronie Anglii.

Przywódcą spisku był 25-letni ziemianin Anthony Babington. Wychowany potajemnie w wierze katolickiej, służył niegdyś jako paź u hrabiego Shrewsbury, który sprawował pieczę nad uwięzioną 1586 r. zaczął pisać do Marii listy, w których przedstawiał plany jej uwolnienia i usunięcia Elżbiety. Agenci Walsinghama przechwyty­wali tę korespondencję, jednak po przeczytaniu obciążających doku­mentów dostarczali je adresatom. Do listu Marii z 17 lipca Sir Fran­cis dodał od siebie dopisek, w któ­rym prosił Babingtona o podanie nazwisk innych spiskowców. Jeden z nich, ksiądz John Ballard, został aresztowany 4 sierpnia. Poddany torturom, ujawnił nazwiska pozo­stałych. Dziesięć dni później schwytano Babingtona. W połowie września spiskowców osądzono, skazano i zgładzono.

Wkrótce odbył się proces Marii, na którym skazano ją na śmierć za popieranie spisku na życie królo­wej. 8 lutego 1587 r. Maria Stuart została ścięta w głównej sali zam­ku Fotheringhay.

Jeśli Marlowe był winny bluźnierstwa, dlaczego został puszczony wolno? Dlaczego nie poddano go torturom, by uzyskać od niego przyznanie się do winy? Dlaczego pozwolono mu spotkać się 30 maja z owymi trzema podejrzanymi typami?

Powszechnie uważa się, że tajne służby Wal­singhama były infiltrowane przez podwójnych agentów - ludzi, którzy podawali się za wiernych poddanych królowej, a w rzeczywistości chcieli widzieć na tronie monarchę katolickiego. Wśród nich był Robert Poley, aresztowany w związku ze spiskiem Babingtona, lecz później zwolniony i z powrotem przyjęty do tajnych służb. Być mo­że Marlowe wiedział o zdradzieckiej działalności Poleya i podczas tortur mógł ujawnić nazwisko jego i innych osób. Możliwe, że ludzie, którzy po­czuli się zagrożeni, uznali za konieczne usunię­cie Marlowe’a. Czy to było powodem spotkania w Deptford? Czy bójka w barze nie była staran­nie wyreżyserowanym morderstwem? A może Marlowe wcale nie był ofiarą wydarzeń tej nocy?

W 1955 r. pisarz Calvin Hoffman wysunął teo­rię, według której grupa spiskowców, a wśród

nich Marlowe, zwabiła nieznanego marynarza do gospody w Deptford i zamordowała go w celu upozorowania śmierci młodego dramatopisarza. Później Marlowe, już jako William Szekspir, przez ćwierćwiecze pisał sztuki, które przyniosły mu nieśmiertelność. Mimo iż koniec kariery Marlowe’a pokrywa się z początkiem działalno­ści twórczej Szekspira, naukowcy odrzucili teo­rię Hoffmana.

Nikt nigdy nie pozna całej prawdy o śmierci Marlowe’a. Niektórzy ze współczesnych mu uważali, iż była to kara boska wymierzona ate­iście, bluźniercy i „plugawemu autorzynie”. Po­tomni uznali przedwczesną śmierć Marlowe’a za wielką stratę. 30 maja 1593 r. literatura angiel­ska utraciła wielkiego dramatopisarza. Zaledwie rok wcześniej Szekspir opuścił Stratford i prze­niósł się do Londynu, gdzie jego sztuki zaczęły zdobywać coraz więcej zwolenników. W jednej z nich - Jak wam się podoba? - Szekspir uczynił aluzję do tragicznej śmierci swego poprzednika, określając ją jako „wielkie wydarzenie w małym pomieszczeniu”.

Jak się okazało, Marlowe nieświadomie napi­sał dla siebie epitafium w epilogu swej najsłyn­niejszej sztuki Tragiczne dzieje doktora Fausta: „Obcięto gałąź, która mogła wystrzelić wyso­ko…”. Umarł w wieku 29 lat. Być może zabrał ze sobą wiele nie napisanych arcydzieł.

Aby uchronić królestwo przed hiszpańską inwa­zją oraz odeprzeć zakusy swej katolickiej rywal­ki do tronu angielskiego, Marii Stuart, królowa Elżbieta korzystała z pomocy rozbudowanej or­ganizacji tajnych służb, stworzonej przez jej se­kretarza stanu, Sir Francisa Walsinghama, któ­ry nierzadko za własne pieniądze utrzymywał na obcych dworach sieć szpiegów. To właśnie Wal-singham w 1586 r. wykrył spisek Anthony’ego Babingtona na życie królowej Elżbiety, a rok póź­niej doprowadził do skazania i zgładzenia Marii Stuart. On także ostrzegł swą królową o przygo­towaniach hiszpańskiej armady do inwazji.

Choć latem 1588 r. wielka flota hiszpańskiego króla Filipa została pokonana przez Anglików,

wiosną 1593 r. Hiszpanie ponownie zagrozili An­glii. Kiedy nocą na londyńskich murach zaczęły się pojawiać plakaty o wywrotowej treści, kró­lewska rada przyboczna powołała komisję do­chodzeniową, która miała przeprowadzać rewi­zje w prywatnych domach. Podczas jednego z przeszukań członkowie komisji znaleźli doku­menty należące do Thomasa Kyda, młodego au­tora sztuk teatralnych, niegdyś mieszkającego wspólnie z Marlowem.

Dokumenty znalezione u Kyda nie świadczyły o zdradzie, zawierały jednak stwierdzenia pod­ważające boskość Jezusa Chrystusa, a to bluź-nierstwo karano wówczas śmiercią. Kilka dni wcześniej jeden z wykładowców Kolegium Boże­go Ciała został żywcem spalony za głoszenie po­dobnych poglądów. Kyd pod wpływem tortur wy­znał, że dokumenty należą do Marlowe’a.

Informacja ta postawiła tajne służby w bardzo niezręcznej sytuacji. Marlowe przez całe lata pracował dla nich jako łącznik z kontynentem. W momencie aresztowania Kyda gościł u Tho­masa Walsinghama, młodego kuzyna Sir Franci­sa, w jego posiadłości w Scadbury. Tam właśnie 18 maja dostarczono Marlowe’owi wezwanie na przesłuchanie, jednak nie przedstawiono mu żadnych zarzutów. Marlowe został zwolniony zakaucją. Przykazano mu stawić się ponownie w celu złożenia zeznań, gdy tylko otrzyma za­wiadomienie. Dwanaście dni później leżał mar­twy na podłodze w gospodzie w Deptford.

Niedoszły duchow­ny został dramatopisarzem. W trwającej zaled­wie sześć lat karierze napisał sześć sztuk i długi poemat narracyjny; zajmował się również tłuma­czeniami z łaciny. Szybko zdobył opinię mło­dzieńca impulsywnego i upartego, który nie wa­ha się używać siły do rozwiązywania sporów.

W 1589 r. Marlowe na krótko znalazł się w więzieniu za udział w ulicznej burdzie, pod­czas której zginął człowiek. Trzy lata później musiał się stawić w sądzie, oskarżony o napaść na przedstawicieli prawa. Wiosną 1593 r. zarzu­cono mu poważniejsze przestępstwo.

Christopher Marlowe urodził się w lutym 1564 r., dwa miesiące wcześniej niż William Szekspir. O ile jednak Szekspir wciąż jeszcze mieszkał z dala od świata w swoim Stratfordzie, o tyle Marlowe zdobył już stypendium pozwalające mu ukończyć studia w Kolegium Bożego Ciała w Cambridge i w wieku 20 lat uzyskał stopień magistra nauk humanistycznych. Marlowe kon­tynuował studia w Cambridge; prawdopodobnie zamierzał zostać anglikańskim duchownym.

Złoty wiek - okres panowania królowej Elżbie­ty I (1558-1603) - był również czasem wielkich przemian. Obejmując tron po przyrodniej sio­strze, Marii, która była katoliczką, Elżbieta przy­wróciła dominację protestanckiego Kościoła an­glikańskiego ustanowionego przez ich ojca, Hen­ryka VIII. Posunięciem tym ściągnęła na siebie wielki gniew króla Hiszpanii Filipa II, męża zmarłej Marii i niewzruszonego obrońcę wiary katolickiej. Kiedy młody Marlowe studiował w Cambridge, Anglii zagroziła inwazja hiszpań­ska, a studenci katolicy masowo uciekali do Francji. Czyżby tajemnicze okresy jego nieobec­ności zwiastowały, że i on zamierzał opuścić An­glię? Czyżby na uniwersytecie znalazł schronie­nie ukrywający swe przekonania katolik? W 1587 r. rada przyboczna Elżbiety I postanowi­ła wkroczyć do akcji. Stwierdziła, że student Marlowe „w każdej sytuacji… zachowywał się wzorowo i dyskretnie, czym oddał Jej Królew­skiej Mości nieocenione usługi”, jego umiejęt­ności nie powinny być kwestionowane „przez tych, którzy nic nie wiedzą o sprawach, jakimi się zajmował”. Uniwersytet w Cambridge przy­znał Marlowe’owi stopień doktora.

W ciągu roku od ukończenia studiów Marlowe doczekał się wystawienia swojej pierwszej sztuki - dramatu

Christopher Marlowe, najbardziej obiecujący dramatopisarz angielski końca XVI w., zginął w bójce, która wywiązała się w następstwie kłótni o rachunek za całodzienną biesiadę w gospodzie. Jak wynika z dokumentów ujawnionych ponad trzy wieki później, okoliczności tej śmierci są, być może, znacznie ciekawsze i bardziej złożone, niż początkowo sądzono.

Wczasach, gdy w stolicy Anglii szaleje dżuma, pewnego środowego poranka 4 mężczyzn spotyka się w gospodzie prowadzonej przez Eleanor Buli we wsi Dept-ford, ok. 5 km od Londynu. W skład tego „kwar­tetu” wchodzą: Ingram Frizer, oszust, który dzięki intrygom był w ciągłym konflikcie z wy­miarem sprawiedliwości, Nicholas Skeres, który partnerował Frizerowi w jego oszukańczym pro­cederze, Robert Poley, agent tajnych służb rzą­dowych, oraz Christopher Marlowe, człowiek zaled­wie 29-letni, a już uznawa­ny za jednego z czołowych angielskich dramatopisa-rzy owych czasów.

Jest 30 maja 1593 r. Czterej mężczyźni od rana jedzą, piją i dyskutują. Po krótkiej popołudniowej przechadzce cała czwórka wraca do gospody konty­nuować biesiadę. Po kola­cji, pomiędzy Frizerem i Marlowem dochodzi do bójki o to, kto ma zapłacić rachunek, który po cało­dziennej libacji był zapew­ne dość wysoki. Obaj świadkowie - Skeres i Po­ley - są zgodni, iż bójkę rozpoczął Marlowe, który rzucił się na Frizera z jego własnym sztyletem. Dwu­krotnie raniony w głowę Frizer wyrywa sztylet przeciwnikowi i zadaje mu cios nieco powyżej prawe­go oka. Młody dramato­pisarz pada martwy.Na miejsce przybywa wezwana straż, a na­stępnego dnia rano w gospodzie pojawia się urzędnik śledczy z królewskiego dworu. Choć Frizer zostaje aresztowany za zabójstwo, prze­prowadzone dochodzenie szybko oczyszcza go z tego zarzutu, jest bowiem oczywiste, iż działał w obronie własnej. Przed końcem czerwca Frizer wychodzi na wolność. Marlowe zostaje pochowa­ny w ciągu 48 godzin od swej tragicznej śmierci. Tak wygląda akceptowana przez ponad trzysta lat oficjalna wersja wyda­rzeń, które położyły kres jakże obiecującej karierze literackiej.

Tymczasem w 1925 r. w jednym z archiwów zna­leziono raport z wynikami dochodzenia w sprawie śmierci Marlowe’a. Przele­żał tam nie zauważony 332 lata. Jego dokładna lektura skłania do posta­wienia szeregu pytań.

Dlaczego z takim po­śpiechem pochowano Mar­lowe^? Dlaczego docho­dzenie trwało tak krótko, a zeznania dwóch świad­ków przyjęto bezkrytycz­nie? Dlaczego sprzeczkę w gospodzie uznano za je­dyny i wystarczający mo­tyw zabójstwa? Czy można wykluczyć, że śmierć Mar­lowe^ była efektem zmo­wy trzech pozostałych bie­siadników? Z raportu wy­nikało, że rany odniesione przez Frizera były po­wierzchowne i oszust mógł je sobie zadać sam, aby uczynić z siebie rzekomą ofiarę pijackiej napaści. Czy trzej podejrzani kompani Marlowe’a nie mieli przypadkiem mo­codawców? Czy może byl to spisek mający na ce­lu pozbycie się człowieka, który zbyt dużo wie­dział? Dziś wiadomo bowiem, że początkujący dramatopisarz wiódł podwójne życie jako agent królewskich tajnych służb.

Późnym wieczorem 28 lutego 1986 r. Sven Olof Palme, cie­szący się popularnością pre­mier Szwecji i przywódca między­narodowego ruchu na rzecz roz­brojenia, został zastrzelony, gdy wraz z żoną Lisbet wracał pieszo do domu z jednego ze sztokholm­skich kin. Drugi pocisk otarł się o plecy pani Palme. Trzy lata póź­niej o zamordowanie Palmego został oskarżony 42-letni Carl Gu­stav Christer Pettersson.

Nikt dokładnie nie widział, kto strzelał, choć kilku świadków -włącznie z panią Palme - twierdzi­ło, iż Pettersson był na miejscu zdarzenia. Po wstępnych przesłu­chaniach nie zdecydowano się go zatrzymać, trudno było bowiem przypisać mu jakikolwiek motyw. Przez ponad rok władze szwedzkie sądziły, że zamach na Olofa Palme­go miał podłoże polityczne. Ponieważ śledztwo nie przynosiło żad­nych rezultatów, policja ponownie zainteresowała się Petterssonem i w grudniu 1988 r. aresztowała go. Po obejrzeniu podejrzanego na fil­mie wideo, Lisbet Palmę zidentyfi­kowała go jako człowieka, który strzelał do jej męża.

W październiku sąd apelacyjny uchylił wyrok i Pettersson został zwolniony z więzienia.

Tragiczna śmierć szwedzkiego premiera nadal czeka na wyjaśnie­nie. Jedna z teorii sugeruje, że w zabójstwo Olofa Palmego zamie­szana była szwedzka policja.

W marcu 1994 r. wspólne działa­nia komisji śledczej i FBI doprowa­dziły do stworzenia tzw. psycho-portretu mordercy Palmego. Uka­zuje on sprawcę jako ekscentrycz­nego samotnika i wyklucza istnie­nie szeroko zakrojonego spisku na życie szwedzkiego premiera.

W grudniu 1960 r. Patrice Lumumba został aresztowany. Jego śmierć kilka miesięcy później uczyniła z niego męczennika afrykańskich dą­żeń niepodległościowych. Lumumba pochodził z małego plemienia, dlatego też był rzecznikiem idei silnego, zjednoczonego państwa.

Patrice Lumumba urodził się w 1925 r. Po ukończeniu szkoły pracował jako urzędnik pocz­ty, księgowy i dziennikarz. W wieku 30 lat włą­czył się do ruchu związkowego i rozpoczął dzia­łalność polityczną. W 1958 r. współuczestniczył w powoływaniu Kongijskiego Ruchu Narodowe­go i wziął udział w ogólnoafrykańskiej konfe­rencji w Ghanie, gdzie spotkał się z przywódca­mi walczącymi o wyzwolenie innych kolonii eu­ropejskich. Aresztowany rok później przez wła­dze belgijskie za wywoływanie niepokojów spo­łecznych, na początku 1960 r. został zwolniony i udał się do Brukseli na rozmowy, które utoro­wały drogę proklamowaniu niepodległości Kon­ga. Partia Lumumby zwyciężyła w majowych wyborach, on sam został premierem, zmuszony był jednak dzielić się władzą z Kasavubu.

Gdy siły ONZ nie zdołały położyć kresu sece­sji Katangi, Lumumba zwrócił się o pomoc do Związku Radzieckiego, za co został zdymisjono­wany przez Kasavubu. Chcąc uniknąć zatrzy­mania w Leopoldville, próbował dotrzeć do swych zwolenników w głębi kraju, lecz został schwytany i przekazany katangijskim secesjoni-stom (zdjęcie). Doniesienia o śmierci Lumumby, za którą odpowiedzialnością obarczano Moise Czombego, znalazły oficjalne potwierdzenie w lutym 1961 r. W hołdzie dla zamordowanego afrykańskiego przywódcy władze radzieckie utworzyły w Moskwie Uniwersytet Przyjaźni Ludów im. Patrice’a Lumumby.